Dieta niskobiałkowa – zasady, produkty i jadłospis

Co to jest dieta niskobiałkowa?

Dieta niskobiałkowa polega na ograniczeniu ilości białka w diecie. Najczęściej stosuje się ją u osób z przewlekłą chorobą nerek, ale ilość białka zawsze powinna być dopasowana do etapu choroby, stanu odżywienia, wieku, masy ciała i zaleceń lekarza.

U wielu dorosłych z przewlekłą chorobą nerek celem jest spożycie około 0,8 g białka na kilogram masy ciała na dobę. W niektórych sytuacjach lekarz i dietetyk mogą zalecić mniejszą ilość, ale takiej diety nie powinno się wprowadzać samodzielnie.

Ograniczenie białka ma przede wszystkim zmniejszyć ilość produktów jego przemiany, które organizm musi usunąć przez nerki. Ważne jest jednak, żeby nie ograniczyć go zbyt mocno, ponieważ zbyt mała podaż białka i energii może prowadzić do niedożywienia i utraty masy mięśniowej.

Jak powinna wyglądać dieta niskobiałkowa?

Dieta niskobiałkowa powinna być przede wszystkim dobrze dopasowana do stanu zdrowia. Samo ograniczenie mięsa czy nabiału nie wystarczy. Trzeba zadbać również o odpowiednią ilość energii, witamin i składników mineralnych.

W praktyce oznacza to takie ułożenie posiłków, żeby ograniczyć białko, ale jednocześnie nie doprowadzić do niedożywienia ani utraty masy mięśniowej.

W zależności od wyników badań i etapu choroby może być też potrzebne zwrócenie uwagi na ilość sodu, potasu i fosforu. Nie każdy pacjent musi jednak ograniczać je w takim samym stopniu.

Dlatego dieta niskobiałkowa powinna być planowana indywidualnie, najlepiej wspólnie z lekarzem i dietetykiem.

Jakie korzyści może dać dieta niskobiałkowa?

U osób z przewlekłą chorobą nerek odpowiednio dobrana ilość białka może pomóc zmniejszyć ilość produktów jego przemiany, które organizm musi usunąć.

U części pacjentów może to również pomóc w ograniczeniu objawów związanych z mocznicą i zmniejszyć obciążenie fosforem oraz kwasami powstającymi podczas metabolizmu białka.

Nie oznacza to jednak, że im mniej białka, tym lepiej. Zbyt duże ograniczenie może prowadzić do niedożywienia i utraty masy mięśniowej, dlatego ilość białka trzeba zawsze dopasować indywidualnie.

W przypadku przewlekłej choroby nerek dieta jest tylko jednym z elementów leczenia. O jej wpływie na przebieg choroby decydują również między innymi stadium PChN (przewlekłej choroby nerek), ciśnienie tętnicze, cukrzyca, stosowane leki i ogólny stan odżywienia.

10 zasad diety niskobiałkowej

1. Nie ograniczaj białka samodzielnie.
   Ilość białka powinna być dobrana do etapu choroby nerek, wyników badań, masy ciała, wieku i stanu odżywienia.
2. Zadbaj o odpowiednią ilość energii.
   Jeśli jesz za mało, organizm zaczyna wykorzystywać własne białko, między innymi z mięśni. Dlatego dieta niskobiałkowa nie powinna oznaczać po prostu „jedzenia mniej”.
3. Kontroluj porcje produktów bogatych w białko.
   Mięso, ryby, jaja, nabiał, tofu czy strączki nie muszą być całkowicie wykluczone. Znaczenie ma przede wszystkim ich ilość w ciągu całego dnia.
4. Częściej wybieraj produkty roślinne.
   Warzywa, owoce, produkty zbożowe i odpowiednio dobrane źródła białka roślinnego mogą stanowić ważną część diety osób z przewlekłą chorobą nerek. Jeśli chcesz stopniowo zwiększać udział produktów roślinnych w diecie, zobacz też: Fleksitarianizm – na czym polega i jak zacząć?.
5. Ogranicz żywność wysokoprzetworzoną.
   Wędliny, gotowe dania, fast food i część produktów instant często dostarczają dużo soli oraz dodatków zawierających fosfor. Warto zwrócić uwagę nie tylko na to, co jesz, ale też jak przygotowujesz posiłki. Jeśli chcesz ograniczyć smażenie i częściej wybierać prostsze sposoby obróbki, zobacz też: 5 najzdrowszych metod przyrządzania potraw.
6. Zwracaj uwagę na sól.
   Przy przewlekłej chorobie nerek zwykle zaleca się ograniczenie sodu, szczególnie jeśli występuje nadciśnienie lub obrzęki. Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent potrzebuje identycznych ograniczeń.
7. Nie ograniczaj potasu „na wszelki wypadek”.
   Potrzeba ograniczenia potasu zależy przede wszystkim od jego stężenia we krwi, funkcji nerek i stosowanych leków.
8. Podobnie traktuj fosfor.
   Jeśli wyniki wskazują na potrzebę jego ograniczenia, w pierwszej kolejności warto zwrócić uwagę na produkty wysoko przetworzone zawierające dodatki fosforanowe. Nie każdy produkt naturalnie zawierający fosfor trzeba automatycznie wykluczać.
9. Czytaj etykiety.
   Przy chorobach nerek szczególnie przydatne jest sprawdzanie ilości soli oraz dodatków do żywności. W składzie warto zwrócić uwagę między innymi na związki zawierające „fosforan”.
10. Regularnie kontroluj wyniki badań.
    Dieta przy przewlekłej chorobie nerek może zmieniać się wraz z przebiegiem choroby. To, co było odpowiednie kilka miesięcy temu, nie zawsze będzie właściwe później.

Przykładowe posiłki na diecie niskobiałkowej

To, ile białka powinien zawierać konkretny posiłek, zależy od całodziennego zapotrzebowania i zaleceń ustalonych dla danej osoby. Dlatego poniższe propozycje traktuj jako inspirację, a nie gotowy jadłospis do zastosowania przez każdego.

Śniadania

• owsianka na napoju roślinnym z owocami i cynamonem,
• pieczywo z pastą warzywną, awokado i warzywami,
• ryż na napoju owsianym z jabłkiem i cynamonem,
• naleśniki z owocami lub domowym dżemem,
• kasza manna z owocami.

Obiady

• pieczone warzywa z ziemniakami i niewielką porcją ryby,
• ziemniaki z koperkiem, warzywami i odpowiednio dobraną porcją jajka,
• makaron z sosem warzywnym i oliwą,
• ryż z warzywami i niewielką porcją tofu,
• pieczony batat z warzywami i odpowiednio dobraną porcją strączków.

Kolacje

• sałatka ziemniaczana z warzywami i oliwą,
• pieczywo z pastą warzywną i warzywami,
• sałatka z ryżem lub makaronem i warzywami,
• pieczone lub duszone warzywa z dodatkiem pieczywa,
• zupa krem z warzyw z grzankami.

Przekąski

• świeże owoce,
• warzywa z niewielką porcją pasty,
• wafle ryżowe z dodatkiem owoców,
• domowy kisiel lub mus owocowy.

Co radzi dietetyk?

Dieta niskobiałkowa nie jest dietą, którą warto układać samodzielnie na podstawie jednej tabeli produktów. Najważniejsze jest to, ile białka rzeczywiście potrzebujesz i czy jednocześnie dostarczasz odpowiednią ilość energii.

W pracy z pacjentami zwracam uwagę przede wszystkim na to, żeby ograniczenie białka nie prowadziło do zbyt małej ilości jedzenia, utraty masy mięśniowej i coraz bardziej restrykcyjnej diety.

Ważne są też aktualne wyniki badań. Potas, fosfor, sód czy ilość płynów nie zawsze wymagają takich samych ograniczeń u każdego pacjenta. Zalecenia mogą zmieniać się wraz ze stopniem zaawansowania choroby nerek i leczeniem.

Dlatego przy diecie niskobiałkowej najlepiej regularnie kontrolować wyniki i na ich podstawie dostosowywać sposób jedzenia.