Co to jest endometrioza?
Endometrioza jest przewlekłą chorobą, w której tkanka podobna do błony śluzowej macicy występuje poza jamą macicy. Zmiany najczęściej pojawiają się w obrębie miednicy, między innymi na jajnikach, otrzewnej, jelitach czy w okolicy pęcherza.
Choroba może powodować ból, problemy jelitowe, trudności z zajściem w ciążę i inne dolegliwości. Więcej o objawach, diagnostyce i leczeniu przeczytasz w artykule „Co to jest endometrioza i jakie są jej objawy?”.
Jak endometrioza wpływa na płodność?
Endometrioza może utrudniać zajście w ciążę na kilka sposobów. Dużo zależy od tego, gdzie znajdują się zmiany, czy występują zrosty lub torbiele endometrialne oraz czy choroba wpływa na jajniki i jajowody.
Na płodność mogą wpływać między innymi:
- zrosty, które zmieniają prawidłowe położenie narządów w miednicy,
- zajęcie jajowodów i utrudnione przemieszczanie się komórki jajowej,
- torbiele endometrialne jajników,
- obniżenie rezerwy jajnikowej, szczególnie przy bardziej zaawansowanej endometriozie jajników lub po operacjach jajników,
- procesy zapalne, które mogą wpływać na środowisko potrzebne do zapłodnienia i rozwoju zarodka.
Endometrioza nie oznacza jednak automatycznie niepłodności. Wiele kobiet zachodzi w ciążę naturalnie, dlatego szanse na ciążę zawsze trzeba oceniać indywidualnie, biorąc pod uwagę także wiek, rezerwę jajnikową, czas starań o dziecko oraz inne czynniki wpływające na płodność.
Czy z endometriozą można zajść w ciążę naturalnie?
Tak. Endometrioza może utrudniać zajście w ciążę, ale wiele kobiet z tą chorobą zachodzi w ciążę naturalnie.
Dużo zależy od wieku, czasu starań o dziecko, rezerwy jajnikowej, drożności jajowodów, obecności torbieli endometrialnych i innych czynników wpływających na płodność.
Jeśli ciąża nie pojawia się mimo regularnych starań, warto skonsultować się z ginekologiem lub specjalistą leczenia niepłodności. Przy endometriozie nie zawsze warto długo czekać z diagnostyką, szczególnie jeśli kobieta ma ponad 35 lat, występują torbiele endometrialne albo wiadomo o bardziej zaawansowanej chorobie.
Kiedy rozpocząć diagnostykę płodności przy endometriozie?
Przy endometriozie nie zawsze warto czekać rok z rozpoczęciem diagnostyki płodności. Dużo zależy od wieku, czasu starań o dziecko, stopnia zaawansowania choroby i wcześniejszej historii leczenia.
Warto zgłosić się do lekarza wcześniej szczególnie wtedy, gdy:
- kobieta ma ponad 35 lat,
- wiadomo o torbielach endometrialnych lub bardziej zaawansowanej endometriozie,
- wcześniej były operacje jajników,
- podejrzewa się problemy z drożnością jajowodów,
- występują nieregularne cykle lub inne czynniki mogące utrudniać zajście w ciążę,
- ciąża nie pojawia się mimo regularnych starań.
Lekarz może wtedy ocenić między innymi rezerwę jajnikową, owulację, drożność jajowodów oraz inne czynniki wpływające na płodność, także po stronie partnera.
Jakie badania wykonuje się przy problemach z płodnością i endometriozie?
Zakres badań dobiera lekarz indywidualnie, ale najczęściej ocenia się kilka obszarów jednocześnie.
Mogą to być między innymi:
- USG ginekologiczne,
- ocena rezerwy jajnikowej, np. AMH i liczby pęcherzyków antralnych w USG,
- ocena owulacji,
- badanie drożności jajowodów,
- podstawowe badania hormonalne, jeśli są do nich wskazania,
- badanie nasienia partnera.
Przy endometriozie ważna jest także ocena tego, czy występują torbiele endometrialne, zrosty lub zmiany mogące wpływać na jajniki i jajowody.
Nie wszystkie badania wykonuje się u każdej kobiety. Zakres diagnostyki zależy między innymi od wieku, czasu starań o ciążę, wcześniejszych operacji i obrazu samej endometriozy.
Jak leczy się niepłodność przy endometriozie?
Sposób leczenia zależy między innymi od wieku, czasu starań o ciążę, rezerwy jajnikowej, drożności jajowodów, jakości nasienia partnera oraz stopnia zaawansowania endometriozy.
W zależności od sytuacji lekarz może zaproponować:
- dalsze starania naturalne przez określony czas,
- leczenie operacyjne, jeśli zmiany anatomiczne utrudniają zajście w ciążę,
- stymulację owulacji,
- inseminację domaciczną,
- zapłodnienie pozaustrojowe (in vitro).
Nie każda kobieta z endometriozą potrzebuje leczenia operacyjnego przed rozpoczęciem starań o ciążę lub procedurą in vitro. W przypadku torbieli endometrialnych jajników decyzję o operacji trzeba podejmować ostrożnie, ponieważ zabieg może wpływać również na rezerwę jajnikową.
Dlatego plan leczenia płodności przy endometriozie powinien być ustalany indywidualnie, najlepiej wspólnie z ginekologiem zajmującym się endometriozą i specjalistą leczenia niepłodności.
Czy ciąża leczy endometriozę?
Nie. Ciąża nie jest leczeniem endometriozy i nie powinna być zalecana jako sposób na „wyleczenie” choroby.
U części kobiet w czasie ciąży objawy mogą się zmniejszyć, ale u innych nie ma wyraźnej poprawy. Same zmiany endometrialne również mogą zachowywać się różnie – część może się zmniejszać, a część pozostawać bez większych zmian lub nawet się powiększać.
Po porodzie objawy mogą wrócić, dlatego ciąży nie należy traktować jako sposobu na zatrzymanie rozwoju endometriozy.
Czy endometrioza zwiększa ryzyko powikłań w ciąży?
U kobiet z endometriozą część powikłań ciążowych może występować częściej niż u kobiet bez tej choroby. Dotyczy to między innymi:
- poronienia,
- ciąży pozamacicznej,
- łożyska przodującego,
- porodu przedwczesnego,
- nadciśnienia w ciąży i stanu przedrzucawkowego,
- cięcia cesarskiego.
Nie oznacza to jednak, że każda kobieta z endometriozą będzie miała powikłaną ciążę. Wiele ciąż przebiega prawidłowo.
Jeśli endometrioza została wcześniej rozpoznana, warto poinformować o tym lekarza prowadzącego ciążę, szczególnie jeśli wcześniej występowała ciąża pozamaciczna, były operacje w obrębie miednicy albo rozpoznano bardziej zaawansowaną postać choroby.
Endometrioza a ciąża pozamaciczna
Endometrioza może zwiększać ryzyko ciąży pozamacicznej, szczególnie jeśli choroba wpływa na jajowody, powoduje zrosty lub zmienia anatomię miednicy.
Ciąża pozamaciczna rozwija się wtedy, gdy zarodek zagnieżdża się poza jamą macicy, najczęściej w jajowodzie. Wymaga szybkiej diagnostyki i opieki lekarskiej.
Jeśli kobieta z endometriozą ma dodatni test ciążowy, a pojawia się silny jednostronny ból podbrzusza, krwawienie, zawroty głowy lub omdlenie, powinna pilnie zgłosić się do lekarza.
Jak prowadzić ciążę przy endometriozie?
Ciąża u kobiety z endometriozą nie zawsze wymaga zupełnie innego prowadzenia, ale lekarz powinien wiedzieć o rozpoznaniu choroby i jej wcześniejszym przebiegu.
Szczególne znaczenie mogą mieć:
- wcześniejsze ciąże pozamaciczne,
- operacje w obrębie miednicy,
- torbiele endometrialne,
- bardziej zaawansowana endometrioza,
- wcześniejsze problemy z płodnością lub leczenie niepłodności.
Zakres dodatkowych kontroli zależy od indywidualnej sytuacji i przebiegu ciąży. Najważniejsze jest regularne prowadzenie ciąży i zgłaszanie nowych lub niepokojących objawów lekarzowi.
Dieta przy endometriozie w ciąży
W ciąży nie ma osobnej „diety na endometriozę”. Najważniejsze jest prawidłowe odżywianie dostosowane do potrzeb ciąży, samopoczucia i ewentualnych dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.
Jeśli występują nudności, wzdęcia, zaparcia, biegunki lub inne problemy jelitowe, sposób jedzenia można odpowiednio modyfikować. Nie warto jednak wprowadzać restrykcyjnych diet ani eliminować całych grup produktów bez wyraźnego wskazania.
Więcej o żywieniu przy endometriozie przeczytasz w artykule „Dieta w endometriozie”.
Co radzi dietetyk?
Jeśli masz endometriozę i planujesz ciążę, nie zaczynałabym od restrykcyjnej diety ani eliminowania kolejnych produktów. Warto najpierw zadbać o regularne, różnorodne jedzenie, odpowiednią ilość białka, żelaza, wapnia, kwasów omega-3 i innych składników potrzebnych także w czasie ciąży.
Jeśli towarzyszą Ci problemy jelitowe, dobrze przyjrzeć się temu, które produkty rzeczywiście nasilają objawy i czy dolegliwości zmieniają się w zależności od cyklu. Celem nie jest jedzenie coraz mniejszej liczby produktów, ale znalezienie sposobu odżywiania, który jest dobrze tolerowany i jednocześnie odżywczy.
W czasie ciąży sytuacja może się zmieniać. Mogą pojawić się nudności, zaparcia, zgaga czy większa wrażliwość przewodu pokarmowego, dlatego sposób jedzenia warto dopasowywać na bieżąco.
Jeśli nie wiesz, jak połączyć dietę przy endometriozie z przygotowaniem do ciąży albo żywieniem już w trakcie ciąży, możemy wspólnie uporządkować Twój sposób odżywiania i sprawdzić, co rzeczywiście warto zmienić.
